ICT

De omzetgroei in de ICT-sector zal in 2026 naar verwachting zeer ongelijkmatig blijven, waarbij de AI-boom tegelijkertijd fungeert als een krachtige groeimotor en een bron van verstoring. Investeringen in kunstmatige intelligentie zorgen voor een uitzonderlijke groei in de halfgeleidersector, waarvan de omzet in 2026 naar verwachting met bijna 90% zal stijgen tot ongeveer 1.500 miljard USD, om vervolgens in 2027 verder te stijgen tot ongeveer 1.900 miljard USD. Dit stimuleert ook de leveringen van servers, die in 2026 naar verwachting met 13% zullen groeien, evenals de uitgaven aan IT-diensten en software, die naar verwachting met 5,3% zullen stijgen. Daarentegen wegen tekorten op het gebied van AI en hogere geheugenprijzen op de markten voor eindapparatuur: de leveringen van smartphones en computers zullen naar verwachting met respectievelijk 14% en 11% dalen, terwijl de leveringen van tv’s met 0,6% vrijwel stabiel blijven. Telecommunicatiediensten blijven relatief veerkrachtig, maar zijn volwassen, met een verwachte omzetgroei van 4,4%.

De omvang van de huidige, door AI aangestuurde technologische cyclus baart echter zorgen, ongeacht of AI uiteindelijk een succes of een teleurstelling blijkt te zijn. De sector zet enorm in op AI-infrastructuur, van halfgeleiders en geheugenchips tot servers en datacenters, maar een groot deel van de hausse blijft speculatief omdat de kapitaaluitgaven voor datacenters en grote taalmodellen nog steeds veel zwaarder wegen dan de bewezen winsten uit eindtoepassingen van AI. Als AI er niet in slaagt voldoende winstgevende toepassingen op te leveren, zouden de enorme investeringen in de gehele IT-waardeketen snel teniet kunnen worden gedaan en een diepe en langdurige neergang in de sector kunnen veroorzaken. Omgekeerd, als AI slaagt en de winstgevende eindvraag naar AI-aangedreven diensten sterk stijgt, zouden de productiecapaciteiten snel overbelast kunnen raken, en zouden tekorten in knelpunten zoals geheugenchips en geavanceerde halfgeleiderproductie een breed scala aan sectoren kunnen ontwrichten. In beide scenario’s maken de volatiliteit en de omvang van AI-gerelateerde investeringen de cyclus bijzonder precair voor wereldwijde toeleveringsketens en economische stabiliteit.

Ondanks een schijnbare wapenstilstand tussen de VS en China met betrekking tot hun handels- en technologische rivaliteit, zijn wij van mening dat deze spanningen een structureel kenmerk van het mondiale landschap blijven en fungeren als een steunpilaar die een verdere versnippering van toeleveringsketens, normen en innovatie-ecosystemen aanstuurt. Amerikaanse exportcontroles en vergunningsvereisten zijn met name relevant voor halfgeleiders en geheugenchips, waar ze de uitbreiding van de Chinese productiecapaciteit vertragen – een uitbreiding die anders de wereldwijde tekorten zou kunnen verlichten – en tegelijkertijd de kosten en nalevingsrisico’s voor bedrijven in de gehele ICT-waardeketen verhogen.

Elektronica: AI-infrastructuur groeit sterk, terwijl de markt voor consumentenapparatuur krimpt

De meeste segmenten van de markt voor elektronische apparatuur zullen naar verwachting in 2026 achteruitgaan, waarbij de wereldwijde verzendingen van smartphones en computers met respectievelijk 14% en 11% zullen dalen, terwijl de verzendingen van tv's over het algemeen stabiel blijven met een daling van 0,6%. Servers vormen hierop de belangrijkste uitzondering: de verzendingen zullen naar verwachting met 13% groeien, als gevolg van aanhoudende investeringen in AI-infrastructuur en datacenters. Dit contrast illustreert de steeds duidelijker wordende tweedeling in de hardwaremarkt: AI-gerelateerde infrastructuur blijft snel groeien, terwijl consumentenelektronica te kampen heeft met een tekort aan geheugen, hogere kosten voor onderdelen en de vertraagde doorberekening van deze kosten in de verkoopprijzen.

Ondanks de cyclische opleving in de verzendingen van apparaten blijft het segment elektronische apparaten een zeer volwassen markt, waarbij de wereldwijde verkoop van tv’s, computers en smartphones respectievelijk in 2011, 2013 en 2016 een piek bereikte. De verkoop wordt voornamelijk aangedreven door vervangingsaankopen van bestaande apparatuur en, in mindere mate, door eerste aankopen in opkomende economieën. De beperkte volumegroei heeft het afgelopen decennium geleid tot hevige concurrentie om marktaandeel, waarbij Chinese uitdagers vaak de voormalige Japanse, Europese en Amerikaanse marktleiders verdringen.

Om aan de prijsconcurrentie te ontsnappen en hogere prijzen te kunnen vragen, blijven bedrijven innoveren door nieuwe apparaten te introduceren met verbeterde hardware – waaronder connectiviteit, schermresolutie, rekenkracht en energie-efficiëntie –, een grotere integratie van aanvullende diensten zoals abonnementen op content, en verbeteringen op het gebied van software en de gebruikersinterface. Door AI aangestuurde apparaten hebben tot nu toe geen wezenlijke invloed gehad op de vervangingscycli van hardware, gezien de aanhoudende scepsis bij consumenten ten aanzien van de extra functionaliteiten die de technologie biedt. Op korte termijn schaadt AI zelfs indirect delen van de apparaatmarkt, aangezien de vraag naar geheugen met hoge bandbreedte dat in datacenters wordt gebruikt, conventionele DRAM en NAND voor smartphones en pc’s verdringt, waardoor de kosten stijgen en het risico op productieonderbrekingen toeneemt.

Halfgeleiders: een door AI aangedreven supercyclus met toenemende instabiliteitsrisico’s

De wereldwijde omzet in halfgeleiders zal naar verwachting stijgen van ongeveer 800 miljard USD in 2025 tot 1.500 miljard USD in 2026, een stijging van bijna 90%, alvorens in 2027 ongeveer 1.900 miljard USD te bereiken, volgens WSTS, de wereldwijde brancheorganisatie voor de sector. De omzet wordt voornamelijk aangedreven door hogere prijzen in cruciale segmenten, met name geheugenchips, wat een weerspiegeling is van een krappe verhouding tussen vraag en aanbod en een verbeterde productmix, waarbij steeds meer chips met de nieuwste technologieën op de markt komen. De huidige cyclus wordt ongetwijfeld aangedreven door de sterk stijgende vraag naar dure chips die de AI-infrastructuurboom aandrijven, met name grafische processors, geheugen met hoge bandbreedte en geavanceerde logische chips. Omdat ze meer afhankelijk zijn van de vraag naar chips met een hoog volume en lagere prijzen – typisch voor eindmarkten zoals de industrie, de automobielsector en conventionele elektronica – blijven segmenten die minder blootgesteld zijn aan AI veel zwakker. Een symptoom van dit tweesporenbeleid in de sector is dat veel halfgeleiderbedrijven pas onlangs uit de halfgeleiderrecessie van 2022-2023 zijn gekomen, terwijl leveranciers van geheugen- en AI-chips al in een uitzonderlijk krappe markt opereren. Een opkomende trend bij de oudere productieknooppunten voor halfgeleiders is de toenemende concurrentiekracht van in China gevestigde bedrijven.

Deze door AI aangedreven halfgeleidercyclus brengt echter ook kwetsbaarheden met zich mee: capaciteitsuitbreidingen vinden plaats op basis van aannames over de toekomstige AI-vraag die nog steeds zeer onzeker zijn. Elke mismatch – of het nu gaat om een overaanbod als de monetisatie van AI tegenvalt, of om hernieuwde knelpunten als de vraag blijft versnellen – zou de wereldwijde toeleveringsketens en de bredere economie snel kunnen destabiliseren. Het geheugensegment illustreert dit risico al: de sterke vraag naar hoogwaardige geheugenchips voor AI-datacenters verdringt conventionele geheugenchips voor smartphones en pc’s, wat bijdraagt aan contractprijsstijgingen van 50% tot 100%, afhankelijk van het type geheugen en de specificaties.

Geopolitieke risico’s zijn een andere factor die de afgelopen maanden aan belang heeft gewonnen, waarbij de rivaliteit tussen de VS en China de wereldwijde handelsstromen steeds verder hertekent. De invoering van exportbeperkingen, zwarte lijsten en vergunningsvereisten heeft nieuwe knelpunten gecreëerd op cruciale gebieden zoals AI-geschikt geheugen en productieapparatuur, waardoor de kans op verstoringen in de bevoorrading toeneemt. Tegelijkertijd worden Amerikaanse halfgeleiderbedrijven geconfronteerd met krimpende marktkansen, waarbij sommige tot wel de helft van hun omzet uit China halen. De toenemende druk om te voldoen aan geopolitieke regelgeving stelt ook kleinere bedrijven bloot aan aanzienlijke financiële en operationele risico’s. Bovendien zorgt de divergentie in normen en handelsbeleid tussen de VS en China – en zelfs binnen het met de VS gelieerde blok – voor extra complexiteit en kosten, wat mogelijk leidt tot fragmentatie en strategische heroriëntatie onder belangrijke spelers zoals Taiwan, Japan, Zuid-Korea en Europa.

IT-diensten en software: AI ondersteunt de vraag, maar vormt een bedreiging voor het traditionele SaaS-model

De sector IT-diensten en software omvat de subsegmenten advies, programmering, gegevensverwerking, managed services en software, die gezamenlijk wereldwijd een omzet van 2.900 miljard USD genereren. Met een gemiddelde jaarlijkse groei van bijna 9% in het afgelopen decennium is de robuustheid van de sector te danken aan het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën door bedrijven en overheden om hun efficiëntie te verbeteren. De groei zal naar verwachting in 2026 positief blijven, op 5,3%, mede dankzij de inzet van AI, cloud computing, cyberbeveiliging en datagerelateerde diensten.

De sector bestaat, net als de meeste dienstverlenende activiteiten, voornamelijk uit nationale en regionale markten, maar maakt niettemin een toenemende internationalisering door in de segmenten software, managed services, programmering en gegevensverwerking. Zo is de export van IT-diensten vanuit India en de VS de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld en bedraagt deze nu meer dan 150 miljard USD per jaar. Na big data, cloud computing en cyberbeveiliging richten bedrijven in de sector zich nu op de inzet van kunstmatige-intelligentietechnologieën om hun groei verder te versnellen. AI verandert ook de interne bedrijfsvoering van de sector zelf: programmeerassistenten, geautomatiseerd testen, agentgebaseerde workflows, tools voor kennisbeheer en AI-gestuurde klantenservice zorgen voor een hogere productiviteit, kortere levertijden en een lagere arbeidsintensiteit bij bepaalde taken.

Het voldoen aan de groeiende vraag is de grootste uitdaging voor bedrijven in deze sector, waar arbeid zowel de belangrijkste kostenpost is – tussen 50% en 75% van de omzet, afhankelijk van het segment – als de belangrijkste bron van concurrentievermogen. De afgelopen jaren heeft een tekort aan gekwalificeerd personeel het vermogen van bedrijven om aan de vraag te voldoen onder druk gezet, waardoor de loonkosten zijn gestegen. AI zou deze beperking gedeeltelijk kunnen verlichten door de productiviteit van ontwikkelaars te verbeteren en taken met een lagere toegevoegde waarde te automatiseren, maar het roept ook de vrees op voor een „SaaSpocalypse“: het risico dat AI-agenten, low-code-tools en intern ontwikkelde applicaties de behoefte aan bepaalde traditionele softwareabonnementen verminderen. De sector heeft bovendien te maken met de toenemende eisen van regelgevende instanties, met name op het gebied van gegevensverzameling, hosting en beveiliging in het kader van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in de Europese Unie, en de controle op illegale of misleidende inhoud in het kader van de Verordening inzake digitale diensten. De opkomst van AI voegt nog een extra laag van complexiteit toe, aangezien bedrijven moeten investeren in nieuwe vaardigheden, infrastructuur, governance en nalevingscapaciteiten voordat de winstgevendheid van veel AI-toepassingen stevig is vastgesteld.

Telecommunicatie: gebruik explodeert terwijl de omzet stagneert

De telecommunicatiesector genereert wereldwijd een jaarlijkse omzet van ongeveer 1.350 miljard USD. Telecommarkten zijn nationaal, oligopolistisch en worden meestal gedomineerd door een voormalig staatsmonopolie. Internationale concerns vormen hierop een uitzondering en de meeste daarvan hebben hun activiteiten buiten hun thuislanden en -regio’s de afgelopen jaren aanzienlijk teruggeschroefd vanwege het gebrek aan schaalvoordelen en voldoende synergieën. Verwacht wordt dat telecommunicatiediensten in 2026 relatief veerkrachtig zullen blijven, met een omzetgroei van 4,4%.

Aangedreven door de snelle ontwikkeling van vaste en mobiele netwerken in ontwikkelde economieën tussen 1995 en 2015 is de sector nu grotendeels volwassen en hangt de winstgevendheid af van de omvang en de mate van concentratie van de binnenlandse markten. In dit opzicht profiteren Amerikaanse exploitanten van een markt die zowel enorm is (330 miljoen inwoners) als geconcentreerd (Verizon, AT&T en T-Mobile hebben meer dan 90% van de markt in handen), waardoor hoge marges mogelijk zijn. De Europese markten daarentegen blijven nationaal en meer gefragmenteerd, en zijn daardoor relatief minder winstgevend, hoewel een huidige verschuiving in de EU-mededingingsdoctrine en de Digital Networks Act de deur zou kunnen openen naar meer consolidatie, zowel op nationaal als op Europees niveau.

In opkomende landen blijft de uitrol van mobiele telecommunicatie zorgen voor groei met een laag rendement vanwege de relatief lage gemiddelde opbrengst per gebruiker (ARPU). Het aantal mobiele en vaste breedbandabonnementen wereldwijd zal de komende vijf jaar naar verwachting met respectievelijk 1% en 3% per jaar groeien. Na een decennium van vrijwel nulgroei zal de omzet van de sector in dezelfde periode waarschijnlijk slechts marginaal stijgen.

Het telecommunicatiegebruik blijft echter gestaag groeien dankzij de uitrol van snellere en uitgebreidere vaste (glasvezel) en mobiele (5G) netwerken. De wereldwijd via mobiele en vaste netwerken uitgewisselde datavolumes zullen de komende vijf jaar naar verwachting met respectievelijk 20% en 12% per jaar toenemen. De uitdaging voor telecombedrijven is om deze verbetering in de kwaliteit van de dienstverlening te gelde te maken bij consumenten die opportunistisch en prijsbewust zijn (in ontwikkelde landen) of te maken hebben met een beperkt budget (in opkomende landen).

Bij gebrek aan aanhoudende bedrijfsgroei zullen telecomaanbieders moeten vertrouwen op kostenbesparingen om de winst te verhogen. In Europa hebben veel aanbieders zich geleidelijk teruggetrokken uit het beheer van hun mobiele netwerken door de oprichting van torenbedrijven, waarvan ze het kapitaal vaak hebben opengesteld voor investeerders. Het uitbesteden van deze activiteiten voldoet aan de dubbele behoefte om de zeer hoge kapitaalintensiteit van de sector te verminderen – de kapitaaluitgaven bedragen 15-20% van de omzet – en om middelen aan te trekken om de hoge schuldenlast te verlagen. Als gevolg van omvangrijke investeringen in netwerkinfrastructuur heeft er een golf van fusies en overnames en aandeleninkoopprogramma’s plaatsgevonden.