EU–VS: handelscompromis om escalatie te voorkomen, maar onder streng toezicht

Het compromis dat op 20 mei werd bereikt tussen de Raad van de Europese Unie en het Europees Parlement over de teksten tot ratificatie van de Turnberry-overeenkomst, markeert een nieuwe fase in de handelsrelaties tussen Brussel en Washington. Achter de schijn van een trans-Atlantische ontspanning schuilt echter vooral een strategie van risicobeheer: het doel is een nieuwe golf van Amerikaans protectionisme te voorkomen, terwijl de EU de mogelijkheid behoudt om te reageren als de Verenigde Staten hun verplichtingen niet nakomen.

Belangrijkste cijfers

• 15% vs. 0%: de twee tariefplafonds die centraal staan in het trans-Atlantische compromis
• 31 December 2026: deadline voor volledige naleving door de VS
• 31 December 2029: geplande einddatum van de overeenkomst, tenzij verlengd

Een terugkeer naar een handelsoorlog vermijden

De Turnberry-overeenkomst, gesloten in de zomer van 2025 toen Donald Trump dreigde invoerheffingen tot 30% op Europese goederen te heffen, beperkte dit niveau tot 15%. In ruil verbond de Europese Unie zich ertoe haar tarieven op Amerikaanse industriële import te schrappen en de markttoegang voor bepaalde landbouw- en voedingsproducten te verbeteren.

Hoewel de overeenkomst in Europa sterk werd bekritiseerd als onevenwichtig, volgt zij een duidelijke logica: het veiligstellen van het handelskader en het vermijden van een scenario dat nog schadelijker zou zijn voor Europese exporteurs.

Beschermingsmechanismen tegen Washington

Het onderscheidende kenmerk van het Europese compromis ligt in de ingebouwde veiligheidsmechanismen. Drie instrumenten vormen de basis:

• Opschortingsclausule: wordt geactiveerd wanneer de VS het plafond van 15% niet respecteert, bijvoorbeeld door nieuwe tarieven in te voeren of bestaande onvoldoende te verlagen (met name voor staal en aluminium, waar tarieven tot 50% kunnen oplopen). De EU stelde 31 december 2026 als deadline.
• Vrijwaringsmechanisme: kan worden ingezet bij een sterke toename van import die ernstige schade veroorzaakt aan de Europese industrie.
• Sunset clause (vervalclausule): de concessies vervallen automatisch op 31 december 2029 als er geen verlenging via wetgeving komt.

De EU bekrachtigt daarmee een voorwaardelijke en omkeerbare handelsovereenkomst.

Vergroot afbeelding

Verklein afbeelding

^{Data voor grafiek in .xlsx format}

Een fragieler Europees rekenmodel

Sinds de ondertekening in de zomer van 2025 is de context veranderd. Een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof over het gebruik van de IEEPA¹ heeft de mogelijkheden van de regering-Trump om snel grootschalige tariefverhogingen in te voeren beperkt.

Daardoor is de relatieve waarde van de overeenkomst voor Europa minder duidelijk geworden. De zogeheten “Turnberry-korting” – het gunstige tariefverschil voor de EU ten opzichte van de rest van de wereld (met uitzondering van China) – daalde van 4,4 procentpunt in september 2025 naar 1,4 procentpunt in maart 2026.

Toch is het risico niet verdwenen. Recente Amerikaanse druk op de automobielsector en de mogelijkheid van nieuwe handelsmaatregelen via andere juridische instrumenten later dit jaar bevestigen dat de kans op escalatie reëel blijft.

Gemengde impact per sector

Voor de Europese industrie is het beeld gemengd. De automobielsector illustreert deze dubbelzinnigheid: Europese exporteurs krijgen te maken met een tarief van 15% in plaats van 25% in de VS, maar moeten tegelijkertijd concurreren met een sterkere Amerikaanse aanwezigheid op de Europese markt.

In de landbouw zijn de Europese concessies selectiever, met aanzienlijke verlagingen voor bepaalde verwerkte producten en tariefquota voor gevoelige segmenten zoals zuivel.

 Olivier Rozenberg, politiek analist bij Coface
 

^{1 International Emergency Economic Powers Act}