Oezbekistan

Aanhoudende economische groei, maar onder staatscontrole

De economische groei zal naar verwachting in 2025 en 2026 robuust blijven, ondanks een lichte vertraging. Deze veerkracht is te danken aan de omvang van de structurele hervormingen die sinds 2017 zijn doorgevoerd en die het economische model van het land ingrijpend hebben veranderd. Gemiddeld groeide het reële bbp in de periode 2017-2024 met 5,3% per jaar. De regering heeft een aanzienlijke verhoging van de investeringen gereserveerd voor de modernisering van luchthavens, de ontwikkeling van speciale economische zones en de bouw van een duurzaam datacentrum ter waarde van 3 miljard USD. De sterke invloed van de staat op de economie via overheidsbedrijven en commerciële staatsbanken, die nog steeds 65% van de bancaire activa in handen hebben, belemmert echter de concurrentie en beperkt de opkomst van een volledig concurrerende particuliere sector. Enerzijds zijn er enkele privatiseringen doorgevoerd (Ipoteka, Agroexportbank, Poytakht), maar er wordt nog steeds op grote schaal gebruikgemaakt van preferentiële kredietverleningsmechanismen, die in 2024 goed waren voor 24,1% van de leningen, wat een optimale allocatie van kapitaal in de weg staat. In de particuliere sector nemen de buitenlandse investeringen toe, ondersteund door economische hervormingen en een verbeterd ondernemingsklimaat. In 2025 werden grote projecten voltooid, waaronder een windmolenpark ter waarde van 2,4 miljard USD in samenwerking met ACWA Power en een fabriek voor elektrische voertuigen die voortkwam uit de samenwerking tussen BYD en UzAuto Motors. Tegelijkertijd blijft de consumptie van huishoudens sterk, ondersteund door aanhoudende groei van de reële lonen en aanzienlijke geldovermakingen vanuit de diaspora (10% van het bbp in 2024), met name vanuit Rusland. De sterke groei van het inkomen van huishoudens heeft bijgedragen aan een aanzienlijke daling van het armoedecijfer, dat daalde van 20,7% in 2024 tot 16,6% in 2025. Bovendien is de werkgelegenheidsgroei in een stroomversnelling gekomen, met een geschatte jaarlijkse groei van de werkgelegenheid van 1,7%, wat hoger is dan het groeipercentage van de beroepsbevolking, dat op 1% per jaar wordt geschat.

Aan de aanbodzijde zijn de dienstensector de belangrijkste groeimotoren, met een aandeel van ongeveer 45% van het bbp. De groei in de dienstensector bedroeg in 2024 in totaal 13%, aangedreven door hotels, restaurants, vervoer en logistieke diensten. De industrie (32% van het bbp), die wordt gedomineerd door olie- en gasactiviteiten, chemie, textiel en de automobielsector, vertoont een aanhoudende groei dankzij de vraag naar bouwmaterialen en industrieproducten. De landbouw (katoen, fruit, groenten, rijst, veeteelt) is goed voor ongeveer 18% van het bbp en biedt werk aan 14% van de beroepsbevolking, hoewel de groei in 2024 vertraagde tot 3,6%, vergeleken met 4,1% het jaar daarvoor. De mijnbouwsector, die zich richt op goud, koper en steenkool, is van strategisch belang, terwijl de groei in de olie- en gassubsector wordt beperkt door de uitputting van de reserves.

De inflatie zal naar verwachting haar neerwaartse trend voortzetten, maar blijft nog steeds hoog, voornamelijk als gevolg van stijgingen van de prijzen voor nutsvoorzieningen en vervoer. Dit is het gevolg van een geleidelijke afbouw van brandstofsubsidies en de hervorming van de elektriciteitsprijzen, die in 2024 van start ging om de werkelijke productiekosten te weerspiegelen en de overheidsuitgaven te rationaliseren. Deze maatregelen gingen gepaard met de geleidelijke afschaffing van bepaalde belastingvrijstellingen, met name op het gebied van de btw. Om de gevolgen van de stijgende energieprijzen voor kwetsbare huishoudens te verzachten, is de regering van plan hen in november 2025 directe steun te verlenen van 1 miljoen som (ongeveer 80 USD) per huishouden. Ondanks deze tariefaanpassingen zal de inflatie naar verwachting haar neerwaartse trend voortzetten dankzij een strak monetair beleid, begrotingsdiscipline en de verwachte daling van de transportkosten. De centrale bank streeft naar een inflatiepercentage van 5% tegen het einde van 2027, maar het is onzeker of dit doel zal worden gehaald. De aanhoudende zwakte van de som, die importen duurder maakt, de snelle groei van de binnenlandse vraag als gevolg van stijgende inkomens en bevolkingsgroei, en rigiditeiten in bepaalde sectoren zoals energie en transport oefenen aanhoudende druk uit op de kerninflatie.

Conservatief economisch beleid

Het monetaire beleid blijft restrictief om de inflatiedruk in toom te houden. In maart 2025 verhoogde de centrale bank (CBU) haar basisrente met 0,5 procentpunt tot 14%. De doeltreffendheid ervan wordt echter beperkt door zwakke financiële bemiddeling. De CBU hanteert nog steeds een stelsel van zwevende wisselkoersen om te voorkomen dat er opnieuw een parallelle dollarmarkt ontstaat. De bank heeft echter moeite om de wisselkoersschommelingen ten opzichte van de Russische roebel in toom te houden, die sterk worden beïnvloed door internationale sancties en de oorlog in Oekraïne.

Wat de begroting betreft, blijft de overheidsschuld ondanks bescheiden tekorten gematigd, met een relatief gunstige structuur: een aanzienlijk deel is extern (bijna 60%) en luidt in vreemde valuta, maar het betreft voornamelijk leningen tegen gunstige voorwaarden die geconcentreerd zijn bij officiële crediteuren. Om het tekort terug te dringen, streven de autoriteiten er in de eerste plaats naar om de royale loon- en sociale uitkeringen van de afgelopen jaren te beperken, en vervolgens hun inspanningen op te voeren om de informele sector aan te pakken teneinde de belastinginning te verbeteren.

Het tekort op de lopende rekening zal naar verwachting aanzienlijk blijven, als gevolg van de sterke afhankelijkheid van de invoer van kapitaalgoederen, halffabricaten en eindproducten. Goud blijft het belangrijkste exportproduct, goed voor 44% van de omzet in 2024, gevolgd door katoen (7%), brandstoffen (6%) en landbouwproducten. De export zal naar verwachting in 2026 blijven groeien, ondersteund door een lichte stijging van de katoenprijzen en een sterke vraag naar goud. Het door de VS in april 2025 aangekondigde douanetarief van 10 % zal naar verwachting slechts een beperkte impact hebben, gezien de geringe blootstelling van het land aan de Amerikaanse markt, maar het land zou indirect kunnen worden beïnvloed door een afname van de vraag van zijn handelspartners. Bovendien bestaat er een sterk vermoeden dat Oezbekistan betrokken is bij het omzeilen van sancties tegen Rusland door westerse producten te heruitvoeren. Ten slotte zijn de geldovermakingen van migrerende werknemers, hoewel aanzienlijk, niet voldoende om de lopende rekening in evenwicht te brengen.

Autoritair regime achter een hervormingsgezinde façade

Het binnenlands beleid wordt nog steeds gekenmerkt door een sterke machtsconcentratie in handen van president Shavkat Mirziyoyev, die in juli 2023 werd herkozen na een grondwetshervorming die zijn ambtstermijn verlengde tot zeven jaar en hem in staat stelt zich in 2030 opnieuw verkiesbaar te stellen. In 2024 versterkten de parlementsverkiezingen de meerderheid van de Liberaal-Democratische Partij, de partij van de president. Ondanks de retoriek van openheid en hervormingen is het regime autoritair, zonder echte oppositie of onafhankelijke pers, en wordt het maatschappelijk middenveld nog steeds zwaar onderdrukt. De benoeming van Saida Mirziyoyeva, de oudste dochter van de president, tot hoofd van de presidentiële administratie wakkert speculaties aan over een dynastieke opvolging.

Oezbekistan voert zijn inspanningen op om zijn internationale partnerschappen te diversifiëren. Het land boekt vooruitgang in het toetredingsproces tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO), met 23 reeds ondertekende bilaterale overeenkomsten en 10 waarover nog wordt onderhandeld, en streeft naar een volwaardig lidmaatschap tegen 2026. Deze stap gaat gepaard met een toenadering tot de EU, zoals blijkt uit de topontmoeting tussen de EU en Centraal-Azië die in april 2025 in Samarkand plaatsvond, waarbij een Europees investeringsplan van 12 miljard euro werd aangekondigd als onderdeel van de „Global Gateway“-strategie. Oezbekistan krijgt bijzondere aandacht na de opening van een regionaal kantoor van de Europese Investeringsbank in Tasjkent. Bovendien maakte de gezamenlijke verklaring van maart 2025 met Kirgizië en Tadzjikistan een einde aan hun grensgeschillen. Tegelijkertijd zijn de betrekkingen met Rusland van essentieel belang, met name in de energiesector (gasimport). Een eind 2024 ondertekende overeenkomst voorziet in de bouw van zes Russische kernreactoren tegen 2029. Gezamenlijke militaire oefeningen (Hamkorlik-2025) illustreren eveneens de veiligheidssamenwerking tussen beide landen. China is een belangrijke economische partner. Ten slotte voert Oezbekistan een evenwichtig diplomatiek beleid, gericht op het behoud van zijn soevereiniteit en het optimaal benutten van de economische kansen die zijn westerse partners bieden, zonder de strategische banden met Rusland en China te verbreken.

Laatst bijgewerkt: oktober 2025