Servië

Aanhoudende solide groei tot in 2025

De Servische economie zal naar verwachting in 2025 een robuuste groei blijven vertonen, aangedreven door een sterke binnenlandse vraag en een gunstiger investeringsklimaat. De consumptie van huishoudens (66% van het bbp) zal profiteren van stijgende reële lonen, ondersteund door verhogingen van salarissen en pensioenen. Bedrijven zullen opnieuw profiteren van expansief overheidsbeleid, waaronder hogere uitgaven voor infrastructuur en investeringsstimulansen voor buitenlandse investeerders. De inflatie zal naar verwachting echter op de bovengrens van de door de Nationale Bank van Servië vastgestelde doelstelling (4,5%) blijven, wat de centrale bank ertoe zal aanzetten de hoge rentetarieven te handhaven, wat de kredietgroei voor zowel bedrijven als huishoudens zou kunnen afremmen.

Tegelijkertijd blijft de Servische economie aanzienlijk buitenlands kapitaal aantrekken, met name in de verwerkende industrie en de energiesector, waardoor haar productiecapaciteit verder wordt versterkt. De ontwikkeling van infrastructuurprojecten, deels aangestuurd door het overheidsinitiatief „Leap into the Future – Serbia Expo 2027“, zal naar verwachting het vervoer moderniseren en de logistieke efficiëntie verbeteren. Ondertussen is de uitbreiding van de energieproductiecapaciteit, met name door investeringen in hernieuwbare energie, bedoeld om structurele tekortkomingen in de sector aan te pakken en een stabielere elektriciteitsvoorziening voor bedrijven te waarborgen.

De arbeidsmarkt blijft een grote uitdaging. Servië had eind 2024 een werkloosheidspercentage van 8,6 %, wat ondanks de herstelinspanningen nog steeds een punt van zorg is. De groei in de verwerkende industrie, met name in de automobielindustrie, zal samen met de uitbreiding van de dienstensector naar verwachting de werkgelegenheid stimuleren en bijdragen aan een geleidelijke daling van de werkloosheid in 2025. Het verbeteren van de vaardigheden van de beroepsbevolking door middel van opleidingsprogramma’s die zijn afgestemd op de behoeften van het bedrijfsleven, zou ook kunnen helpen de migratie van talent naar het buitenland tegen te gaan en de productiviteitsgroei te ondersteunen. De noodzaak om het ondernemingsklimaat te verbeteren en structurele hervormingen te versnellen blijft echter een belangrijke uitdaging voor het waarborgen van duurzame groei.

Overheidsfinanciën onder druk

De begroting zal in 2025 een tekort blijven vertonen, als gevolg van een sterke stijging van de uitgaven (salarissen in de publieke sector, infrastructuur en defensie) en hoge financieringskosten. De stijging van de salarissen in de publieke sector met 8 % in 2025, in combinatie met investeringen in Serbia Expo 2027, zal de financiële lasten voor de staat verder verzwaren. Bovendien zullen de aankoop van 12 Rafale-gevechtsvliegtuigen (voor 2,5 miljard euro) en de herinvoering van de dienstplicht in 2025 de begroting verder onder druk zetten. Om in deze financieringsbehoeften te voorzien, vertrouwt de regering op internationale en binnenlandse obligatiemarkten, evenals op projectleningen van haar partners. De overheidsschuld, die in 2024 op 47% van het bbp wordt geraamd, blijft op een gematigd niveau, en het aandeel ervan in het bbp zal naar verwachting blijven dalen. Ongeveer 70% van de schuld is echter extern en luidt in vreemde valuta (voornamelijk de euro), wat het wisselkoersrisico vergroot. Niettemin helpen de vaste koppeling van de dinar aan de euro en het aanzienlijke aandeel van officiële crediteuren (55%) dit risico te beperken.

Op extern vlak zal de lopende rekening in 2025 een tekort blijven vertonen, als gevolg van hoge invoercijfers door de sterke consumentenvraag, infrastructuurprojecten en de aankoop van militair materieel. Tegelijkertijd zal de zwakke economische groei in de Europese Unie de exportgroei beperken, met name in de sectoren agrovoeding, automobielindustrie, metallurgie, elektrische apparatuur en kunststoffen. De dienstensector – met name toerisme, IT-diensten en wegvervoer – zal het handelstekort echter, samen met geldovermakingen van de diaspora, gedeeltelijk compenseren. Het tekort op de lopende rekening zal grotendeels worden gefinancierd door directe buitenlandse investeringen (DBI) en instroom van portefeuillebeleggingen, wat ook zal bijdragen aan een toename van de deviezenreserves.

Verstrikt in grote politieke onrust

Het Servische politieke landschap wordt gedomineerd door de nationalistisch-conservatieve Servische Progressieve Partij (SNS) – die sinds 2012 aan de macht is en wordt geleid door president Aleksandar Vučić. De SNS heeft haar positie verder versterkt na het winnen van de vervroegde verkiezingen in december 2023 met 48,1% van de stemmen (129 van de 250 zetels in het parlement). De partij heeft te maken met een versnipperde politieke oppositie die de regerende partij en de president bekritiseert vanwege hun strakke greep op instellingen en de media. Vučić heeft tot nu toe geprofiteerd van een zwakke oppositie en sterke steun onder de bevolking, dankzij de sterke economische groei en het nationalistische sentiment. De dominantie van de SNS roept echter zorgen op over de scheiding der machten, het pluralisme in de media en de strijd tegen corruptie. Op het binnenlandse politieke toneel oefent de uitvoerende macht aanzienlijke invloed uit: het presidentschap, de regering en het parlement zijn weliswaar formeel gescheiden, maar er ontbreekt soms aan daadwerkelijke institutionele checks and balances. Internationale waarnemers (OVSE, EU) hebben melding gemaakt van onregelmatigheden bij diverse verkiezingen en terugkerende protesten onderstrepen de groeiende ontevredenheid in het maatschappelijk middenveld.

Sinds eind 2024 wordt Servië geconfronteerd met de ernstigste politieke crisis van de Servische Progressieve Partij (SNS) sinds haar aantreden. De instorting van de onlangs gerenoveerde overkapping van het treinstation van Novi Sad in november 2024, waarbij 15 mensen omkwamen, leidde tot grootschalige protesten waarin corruptie en het gebrek aan transparantie bij overheidsopdrachten aan de kaak werden gesteld. Onder toenemende druk trad premier Milos Vucevic op 28 januari 2025 af, waardoor de regering in onzekerheid werd gestort. Het wantrouwen onder de bevolking blijft groot, ondanks de pogingen van president Vučić om de spanningen te verminderen door documenten vrij te geven, ambtenaren ter verantwoording te roepen en gratie te verlenen aan enkele gearresteerde demonstranten. Als er niet snel een nieuwe regering wordt gevormd, zullen er vervroegde verkiezingen moeten worden uitgeschreven, waarbij de parlementsverkiezingen waarschijnlijk in het voorjaar van 2025 zullen plaatsvinden. De leiders van de SNS rekenen erop dat de verdeelde oppositie – die voornamelijk uit jongeren bestaat en geconcentreerd is in de grote steden – hen in staat zal stellen de macht te behouden, ook al lopen ze het risico hun parlementaire meerderheid te verliezen. Op sociaal vlak blijft Servië kampen met hoge werkloosheid, hardnekkige corruptie en een braindrain, met name onder jonge professionals. Ondanks sterke economische groei wakkert ongelijkheid frustratie aan en leidt dit tot protestbewegingen, waardoor de regering zich genoodzaakt ziet hervormingen te beloven om de binnenlandse stabiliteit te handhaven.

Servië hanteert een multipolaire aanpak, waarbij het de dialoog met de EU, de VS, Rusland en China in stand houdt en tegelijkertijd zijn weg naar toetreding tot de EU voortzet. De kwestie Kosovo blijft een groot obstakel, evenals de bezorgdheid over westerse druk om de onafhankelijkheid van Kosovo formeel te erkennen. NIS, het grootste olie- en gasbedrijf van het land, dat voor het grootste deel in handen is van Gazprom Neft en Gazprom, is sinds januari 2025 het doelwit van Amerikaanse sancties tegen de Russische energiesector. Hoewel deze sancties zijn opgeschort tot 28 maart 2025 om een herstructurering van het aandeelhouderschap mogelijk te maken, onderstrepen ze de delicate positie van Servië – dat een evenwicht moet vinden tussen zijn energiebanden met Moskou, waartegen het geen sancties oplegt, en zijn pogingen om nauwere banden met de EU aan te knopen.

Laatst bijgewerkt: maart 2025