Montenegro

Groei blijft duurzaam ondersteund door het toerisme

De groei zal naar verwachting in 2025 licht vertragen, maar blijft worden ondersteund door een robuuste binnenlandse vraag en een solide toerisme. De particuliere consumptie, die 72 % van het bbp uitmaakt, blijft een centrale rol spelen, hoewel de dynamiek ervan afneemt onder invloed van de stijgende inflatie (3,4 % in april 2025), die met name wordt aangedreven door voedsel en huisvesting. Niettemin is de koopkracht van de huishoudens gestimuleerd door het „Europe Now 2“-initiatief, dat in oktober 2024 van kracht werd en waarbij het minimumloon werd verhoogd van 450 euro naar 700 euro, terwijl de socialezekerheidsbijdragen werden verlaagd. Het toerisme, een sleutelsector die 25% van het bbp vertegenwoordigt, is een belangrijke bijdrage aan de economische activiteit blijven leveren, waarbij het aantal buitenlandse bezoekers boven het niveau van vóór de coronacrisis is gebleven (+12% in 2024 ten opzichte van 2019). De groei vertraagt echter (+1% tussen 2023 en 2024) en wordt geremd door beperkingen op het gebied van infrastructuur en capaciteit, plus een tekort aan arbeidskrachten, ondanks een structureel hoog (10% in maart 2025), zij het dalend, werkloosheidspercentage. Er lopen verschillende projecten om de toeristische trend in stand te houden, waaronder de uitbreiding van de prestigieuze haven van Porto Montenegro en de voortdurende ontwikkeling van het jachthavencomplex Lustica Bay.

Tegelijkertijd blijven overheidsinvesteringen een belangrijke groeimotor, met name op het gebied van infrastructuur en hernieuwbare energie, en ontvangen deze internationale financiering. Zo profiteert de aanleg van het traject Mateševo – Andrijevica (22 km, kosten: 600 miljoen euro) van de snelweg die Bar (aan de Adriatische kust) en Boljare (aan de Servische grens) profiteert van een lening van 200 miljoen euro die in maart 2025 door de EBRD is verstrekt, aangevuld met 200 miljoen euro van de Europese Commissie. Het land blijft ook directe buitenlandse investeringen aantrekken, voornamelijk in onroerend goed (60% van de totale directe buitenlandse investeringen), geconcentreerd in de kustgebieden van Kotor, Budva en Tivat, met een sterke nadruk op de woning- en toerismesectoren. Hoewel de industriële sectoren ondervertegenwoordigd blijven en de directe buitenlandse investeringen in de banksector in 2024 met meer dan 13 % zijn gedaald, zal de integratie van het land in de Single Euro Payments Area (SEPA) in november 2024 het land nog aantrekkelijker maken voor Europees kapitaal. Ten slotte zou de versoepeling van het monetaire beleid door de ECB, in combinatie met fiscale stimuleringsmaatregelen, een geleidelijk herstel van de investeringen door lokale bedrijven en huishoudens moeten bevorderen.

De dubbele tekorten blijven onder druk staan

In 2024 steeg het begrotingstekort sterk onder invloed van een forse toename van de uitgaven ter ondersteuning van de economische activiteit. Het handhaven van dit begrotingsbeleid zal het tekort in 2025 nog verder vergroten, met stijgingen in sociale uitkeringen, aanhoudende overheidsinvesteringen en lagere verplichte heffingen op arbeid. De opwaartse trend van de overheidsschuld zal zich naar verwachting voortzetten, met aanzienlijke (her)financieringsbehoeften. De overheidsschuld is voor 90% extern en voornamelijk in euro’s luidend, waarvan 45% in euro-obligaties en 17% in een lening van de Chinese Eximbank ter financiering van de aanleg van het eerste deel van de snelweg tussen Bar en de Servische grens.

Op extern vlak zal de lopende rekening in 2025 naar verwachting een aanzienlijk tekort blijven vertonen. Dit tekort wordt aangewakkerd door een aanhoudende stijging van de invoer, onder invloed van zowel stijgende lonen – die de vraag naar geïmporteerde goederen stimuleren – als een toegenomen elektriciteitsbehoefte als gevolg van de sluiting van de kolencentrale in Pljevlja (40 % van de elektriciteitsproductie) sinds april 2025, voor een periode van minimaal zeven maanden. De export is beperkt, met een niet-gediversifieerde productiebasis die geconcentreerd is op een klein aantal producten (aluminium, hout, ertsen) en markten (voornamelijk Europese). De recente tariefverhoging van 10% die door de VS is opgelegd, zal geen directe gevolgen hebben voor het land, maar zou wel indirecte effecten kunnen hebben op zijn belangrijkste handelspartners (Servië, Slovenië, Italië en Duitsland). Het overschot op de dienstensector, dat voornamelijk wordt aangedreven door het toerisme, compenseert het tekort in de goederenhandel slechts voor de helft, waardoor er een groot structureel tekort op de lopende rekening overblijft. Aan de overheidszijde wordt dit gefinancierd door euro-obligaties, multilaterale leningen (EBRD, Wereldbank, EIB) en bilaterale Europese financiering. Aan de particuliere kant vormen directe buitenlandse investeringen de belangrijkste financieringsbron, terwijl de buitenlandse schuld van Montenegrijnse banken en de niet-financiële sector (ongeveer 57% van de totale buitenlandse schuld) niet langer toeneemt.

Grotere maar wankele meerderheid

Sinds oktober 2023 wordt Montenegro bestuurd door een heterogene coalitie onder leiding van de centristische, pro-Europese partij Europe Now! (PES), met Milojko Spajic als premier. Na een herschikking in juli 2024 werd de coalitie uitgebreid met de Nieuwe Servische Democratie (NSD), de Volksdemocratische Partij (DPP) en de Bosnische Partij (BS), waardoor de coalitie een grotere meerderheid van 49 van de 81 zetels in het parlement kreeg, ondersteund door parlementaire steunovereenkomsten met kleinere partijen. De regering beschikt daarmee over een tweederde meerderheid, maar blijft kwetsbaar voor interne spanningen vanwege diepe ideologische verschillen tussen haar leden, met name tussen pro-Europese partijen (zoals de PES) en pro-Servische en pro-Russische groeperingen (NSD, DPP). De herschikking heeft het bestuur ook complexer gemaakt, doordat het aantal ministers is gestegen tot meer dan 30 en het risico op een patstelling is toegenomen. Gezien het huidige klimaat is het waarschijnlijk dat de huidige regering zal worden ontbonden vóór de parlementsverkiezingen die gepland staan voor juni 2027. De oppositie, gedomineerd door de Democratische Partij van Socialisten (DPS), staat sinds medio 2024 aan kop in de peilingen, maar zou eveneens moeite hebben om een samenhangende meerderheid te vormen mocht zij aan de macht komen.

Op institutioneel vlak blijft de regering kritiek krijgen over haar efficiëntie, zoals blijkt uit de controversiële aanpak van de massale schietpartij (12 doden) in Cetinje en Bajice in januari 2025, die aanleiding gaf tot oproepen tot het aftreden van hoge ambtenaren, zonder succes. Deze kritiek komt bovenop vragen over het bestuur, die nog eens extra werden benadrukt door de versnelde goedkeuring door het parlement van een overeenkomst met een investeerder uit de Verenigde Arabische Emiraten om een ongerept deel van de kust te ontwikkelen voor toeristische doeleinden, wat zorgen oproept over de naleving van Europese normen inzake overheidsopdrachten en het milieu. Bovendien kon de stemming over de begroting voor 2025 pas in februari plaatsvinden na vertragingen als gevolg van blokkades rond de benoeming van rechters bij het Grondwettelijk Hof. Ondanks deze obstakels houdt premier Spaji? vast aan een ambitieuze pro-EU-koers, met als doel lidmaatschap tegen 2028. Montenegro (samen met Albanië) blijft het meest gevorderde land van de Westelijke Balkan in het EU-integratieproces, maar het tempo van de vooruitgang is afhankelijk van interne politieke stabiliteit. De aanwezigheid van nationalistische en sektarische partijen in de coalitie doet twijfels rijzen over de voortzetting van de hervormingen. Dit kan de diplomatieke speelruimte van het land beperken. Het land blijft zich aansluiten bij de Europese sancties tegen Rusland, terwijl het nauwe banden onderhoudt met Servië en de invloedrijke Servisch-orthodoxe kerk, wat zijn manoeuvreerruimte op diplomatiek en sociaal gebied kan belemmeren.

Laatst bijgewerkt: juni 2025