Litouwen

Aanhoudende, solide groei in 2025

In 2025 zal de groei naar verwachting sterk blijven, ruim boven het gemiddelde van de eurozone. Deze groei wordt grotendeels ondersteund door de voortdurende besteding van EU-middelen (10,2 miljard euro voor de periode 2021–2027, ongeveer 15 % van het bbp, waarvan eind 2024 45 % was vastgelegd en minder dan 10 % was uitbetaald). De voornamelijk exportgerichte industriële sector (machines, elektrische en elektronische apparatuur, chemische producten), die 46% van het bbp vertegenwoordigt, heeft zich aangepast aan het verlies van de Russische markt en blijft een positieve bijdrage leveren aan de economie. Recente oproepen om nearshoring te versterken als onderdeel van de toenemende reshoring-inspanningen als reactie op China zouden ook Litouwse bedrijven ten goede kunnen komen. Het lidmaatschap van het land van de eurozone bevordert de instroom van directe buitenlandse investeringen (FDI), wat dit momentum zal ondersteunen. De dienstensector (63% van het bbp) blijft een belangrijke pijler van de economie, met name opkomende sectoren zoals financiële dienstverlening en technologie-outsourcing, die naar verwachting zullen groeien dankzij de stijgende wereldwijde vraag naar digitalisering en clouddiensten. Ondanks het verlies aan handel met Rusland en Wit-Rusland blijft transport een groeiende sector na de voltooiing van de noord-zuid-hogesnelheidscorridors door de Baltische staten (Rail Baltica). Ook de wegverbindingen met Polen en de rest van de EU zullen naar verwachting verbeteren.

De aanhoudende reële loongroei en de voortdurende verlaging van de rentetarieven door de Europese Centrale Bank (ECB) bieden extra ondersteuning voor de particuliere consumptie (60% van het bbp). Ondanks een hoog werkloosheidspercentage (6,3% in april 2025) blijft de arbeidsmarkt krap vanwege de aanzienlijke structurele component van de werkloosheid, die leidt tot een tekort aan arbeidskrachten in belangrijke sectoren. De instroom van Oekraïense vluchtelingen heeft de druk slechts marginaal en tijdelijk verlicht. De inflatie versnelt echter sterk (4,1% in april 2025 tegenover 0,7% in 2024) als gevolg van een minder gunstige vergelijkingsbasis voor de energieprijzen dan in 2024 en de aanhoudende stijging van de prijzen voor diensten, die op haar beurt wordt aangewakkerd door loonsverhogingen. Ook de sterke consumentenvraag draagt bij aan de inflatoire druk, evenals de geplande btw-verhoging op accommodatie, vervoer en cultuur, die in januari 2026 zal stijgen van 9% naar 12%. Bovendien geven aanzienlijke investeringen uit de opgebouwde bedrijfsreserves een extra impuls aan de economische activiteit, terwijl het ondernemersvertrouwen toeneemt.

Begroting onder druk door defensie-uitgaven

De begroting zal in 2025 een tekort blijven vertonen als gevolg van een sterke stijging van de defensie-uitgaven (verhoogd tot 3% van het bbp) en de hervatting van strategische infrastructuurprojecten, waaronder bepaalde onderdelen van het Rail Baltica-initiatief. Aan de inkomstenkant rekent de regering op de verhoging van het vennootschapsbelastingtarief van 15% naar 16% in januari 2025, evenals op de verlenging (goedgekeurd in april 2024) van de uitzonderlijke belasting op bankwinsten, die in 2023 256 miljoen euro had opgeleverd. In 2026 zal de regering het tarief van de vennootschapsbelasting verder verhogen (van 16% naar 17%). Deze maatregelen zullen de omvang van de nieuwe uitgaven echter niet kunnen compenseren. Bovendien zal de hervorming van de inkomstenbelasting (januari 2025), waarbij minimumloonverdieners worden vrijgesteld, naar verwachting de belastinggrondslag verkleinen, hoewel dit gedeeltelijk zal worden gecompenseerd door hogere belastingschijven voor hogere inkomens. Ondanks de gemengde financieringsstrategie (binnenlandse begrotingsmiddelen, Europese overdrachten en leningen) zal de overheidsschuld toenemen (hoewel deze gematigd blijft) als gevolg van de prioriteit die wordt gegeven aan veiligheidsagenda’s en aanhoudende overheidsinvesteringen.

De lopende rekening zal in 2025 naar verwachting over het algemeen stabiel blijven, met een licht tekort. Deze profiteert van de veerkracht van de export van diensten en van overdrachten uit de Europese Unie (EU). Er zijn echter verschillende factoren die hierop druk uitoefenen: de toegenomen invoer van militair materieel en de afhankelijkheid van energie-importen, kapitaalgoederen en halffabricaten. Hoewel de export naar de VS beperkt is (ongeveer 4 % van het totaal), zouden de meubel- en machinesectoren te lijden kunnen hebben onder een zwakkere wereldwijde vraag. Bovendien maakt de indirecte blootstelling van Litouwen via Europese waardeketens het land kwetsbaar voor verhogingen van de Amerikaanse invoerheffingen.

Broze coalitie in een gespannen geopolitieke context

De centrumlinkse Litouwse Sociaal-Democratische Partij (LSDP) won de verkiezingen van oktober 2024 en breidde haar vertegenwoordiging in het parlement uit van 13 naar 52 zetels. De partij vormde vervolgens een driepartijencoalitie met de Unie van Linkse Democraten – Voor Litouwen (DSVL, gematigd links, 14 zetels) en de nieuwe populistische partij Dageraad van de Nemunas (PPNA, 20 zetels). Samen beschikt de coalitie over een ruime meerderheid van 86 van de 141 zetels. De coalitie blijft echter kwetsbaar, met name vanwege de onduidelijke ideologie van de PPNA en de controverses rond haar leider, Remigijus Žemaitaitis, tegen wie een onderzoek liep wegens antisemitische publicaties en die in april 2024 gedwongen werd zijn zetel in de Seimas neer te leggen. De opname van de PPNA in de regering heeft geleid tot kritiek van president Gitanas Naus?da, die in mei 2024 werd herkozen voor een tweede ambtstermijn van vijf jaar, en van verschillende westerse partners. Bovendien loopt er momenteel een onderzoek naar de premier, omdat een bedrijf waarin hij een aandeel van 49% heeft mogelijk ten onrechte heeft geprofiteerd van een gesubsidieerde overheidslening. Het risico op interne spanningen blijft groot. Ondanks deze wrijvingen blijft de nieuwe regering een pro-Europese en bedrijfsvriendelijke koers varen. Op sociaal gebied streeft zij ernaar de kinderbijslag te verhogen, de pensioenen aan de inflatie te koppelen, de strijd tegen zwartwerk te intensiveren en het concurrentievermogen van de elektriciteitsmarkt te verbeteren. De uitvoering van deze hervormingen zou echter kunnen worden vertraagd door een zwakke coalitiediscipline en bureaucratische inefficiënties die al tijdens de vorige ambtstermijn werden waargenomen.

Op internationaal vlak blijft Litouwen zich strikt aansluiten bij de Euro-Atlantische standpunten. De veiligheidssamenwerking met Duitsland werd in december 2023 verdiept met de ondertekening van een bilaterale overeenkomst die de permanente stationering van een Duitse brigade (4.800 soldaten) op Litouws grondgebied vanaf 2025 mogelijk maakt. De brigade werd in april 2025 geactiveerd, wat een belangrijke stap betekende in de versterking van de oostflank van de NAVO. Deze samenwerking vormt een aanvulling op het reeds gebouwde grenshek met Wit-Rusland, dat door Rusland wordt gebruikt als instrument om invloed uit te oefenen in hybride oorlogsvoering. De betrekkingen met Moskou en Minsk blijven uiterst vijandig, terwijl de banden met China eveneens zijn verslechterd sinds de opening van een Taiwanese vertegenwoordigingskantoor in Vilnius eind 2021. Als reactie hierop legde Peking een onofficieel handelsembargo op, dat in 2025 nog steeds van kracht is en de bilaterale uitwisselingen beperkt. Te midden van deze spanningen heeft Litouwen zijn inspanningen voortgezet om zijn energievoorziening te diversifiëren via LNG-terminals in Klaipėda (nationaal) en Inkoo (Finland), die in samenwerking met de andere Baltische staten worden gebruikt.

Laatst bijgewerkt: juni 2025