El Salvador

Groei hangt voornamelijk af van de economische activiteit in de VS

In 2024 vertraagde de groei in El Salvador, ondanks het herstel van het toerisme (8% van het bbp) als gevolg van de verbeterde veiligheidssituatie, door ernstige overstromingen die de landbouw, de bouw en de investeringen troffen. De economische activiteit werd ook beïnvloed door de economische vertraging in de VS, een trend die zich in 2025 zal voortzetten. De zwakkere Amerikaanse economie zal de export onder druk zetten. Daarnaast is er een nieuwe ontwikkeling: hoewel de inflatie wordt getemperd door begrotingsbezuinigingen en dollarisering, zou de consumptie van huishoudens kunnen worden beperkt door de waargenomen vertraging in de groei van geldovermakingen (24% van het bbp in 2023) van in de VS gevestigde expats (2,5 miljoen mensen, waarvan 0,75 miljoen illegaal), die in 2023 samen 93% van het totale aantal expats uitmaakten. Deze geldovermakingen zullen waarschijnlijk niet alleen als gevolg van de economische vertraging afnemen, maar ook door het strengere migratiebeleid van de regering-Trump. De begrotingsverkrapping die met het IMF is overeengekomen als onderdeel van het nieuwe programma zal eveneens op de consumptie druk uitoefenen.

Het toerisme, dat in 2024 een recordniveau bereikte (3,9 miljoen bezoekers, +17% ten opzichte van 2023 en +81% ten opzichte van 2019), zal blijven profiteren van de lage criminaliteit en de consumptie stimuleren, maar zal ook te maken krijgen met de economische vertraging in de VS (39% van de bezoekers in 2024 kwam uit de VS). De economische vertraging in de VS zal ook gevolgen hebben voor de exportgroei (de VS is de belangrijkste handelspartner van El Salvador en was in 2024 goed voor 36% van het totaal). Met name de textieluitvoer vanuit de maquilas zal hieronder lijden: deze vertegenwoordigde in 2023 31% van de totale uitvoer en 68% van de uitvoer naar de VS. De textieluitvoer daalde in 2024 al met 10%. Elektrische en elektronische apparatuur, kunststoffen, koffie en suiker zijn de andere belangrijkste exportproducten. Hoewel El Salvador dankzij zijn lidmaatschap van de regionale vrijhandelsovereenkomst CAFTA-DR en het handelsoverschot van de VS beter beschermd lijkt te zijn tegen tariefmaatregelen, zou de regering-Trump de migratiekwestie nog steeds als pressiemiddel kunnen gebruiken om de overeenkomst te heronderhandelen.

Ondanks deze tegenwind zullen investeringen de economische activiteit ondersteunen en profiteren van een herstel in de bouw en infrastructuurprojecten dankzij publiek-private partnerschappen (PPP’s). Investeerders zullen echter worden verscheurd tussen het lage criminaliteitsniveau en de institutionele verslapping.

Consolidatie van de overheidsfinanciën na een akkoord met het IMF

In 2024 is het begrotingstekort licht afgenomen dankzij bezuinigingen na de verkiezingen en de strijd tegen belastingontduiking. De begroting voor 2025, die in december 2024 werd aangenomen toen de onderhandelingen met het IMF werden afgerond, onderschreef het streven van El Salvador naar begrotingsconsolidatie. Deze consolidatie begint met een loonstop en het schrappen van 11.200 vacante functies in de publieke sector, als opmaat naar hervormingen van het ambtenarenapparaat en het pensioenstelsel, en maatregelen ter verbetering van de uitgavenefficiëntie. De regering zal ook doorgaan met het verbreden van de belastinggrondslag. De uitgaven zullen vooral worden gericht op gezondheidszorg, onderwijs, veiligheid en defensie (37,4 % van het totaal). Het aangaan van buitenlandse schulden zal beperkt blijven tot kapitaaluitgaven, die de vorm moeten aannemen van concessionele leningen. Dit zal leiden tot een vermindering van het totale tekort en een toename van het primaire overschot, d.w.z. exclusief rentelasten (5% van het bbp). De autoriteiten hebben zich ertoe verbonden het primaire saldo over een periode van drie jaar met 3,5% van het bbp aan te passen. Deze inspanningen zullen worden ondersteund door de historische overeenkomst met het IMF die in februari 2025 werd bereikt na vier jaar onderhandelen, toen bitcoin zijn status als wettig betaalmiddel (die dateerde uit 2021) verloor en het gebruik ervan vrijwillig werd, met name voor de betaling van belastingen. Daarnaast hebben de autoriteiten toegezegd de blootstelling van de publieke sector aan bitcoin en de „Chivo“-e-wallet verder te verminderen. De overeenkomst met het IMF omvat een Extended Credit Facility van 1,4 miljard USD over 40 maanden, met een onmiddellijke uitbetaling van 113 miljoen USD. Dit zou tot 2,1 miljard USD aan aanvullende leningen van de Wereldbank en de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank kunnen vrijmaken.

De overheidsschuld van El Salvador luidt voornamelijk in Amerikaanse dollars (96%) en heeft een rentevoet van 7% of meer (per januari 2025). Particuliere crediteuren, voornamelijk obligatiehouders, bezitten 59%, en multilaterale crediteuren 33%. Het aandeel van de buitenlandse schuld bedraagt ongeveer 68%. De rentelast (5% van het bbp in 2024) zal hoog blijven en 19% van de begroting voor 2025 opslokken. De overeenkomst met het IMF volgde op een omvangrijke herschikking van de schuld die in 2022 van start ging. Tegen de achtergrond van afnemende spreads (350 basispunten eind 2024, vergeleken met 700 eind 2023) vonden in 2024 drie terugkoopacties van obligaties plaats om de looptijden te verlengen en de financieringsbehoefte op korte termijn te verminderen (18,5% van het bbp in 2024). In april en november 2024 gaf het land twee obligaties uit van elk 1 miljard USD. Daarnaast voerde El Salvador in oktober 2024 een ‘debt-for-nature’-swap uit. Hierdoor kon de regering voor 940 miljoen USD aan obligaties terugkopen die tussen 2027 en 2052 vervallen, terwijl 350 miljoen USD aan rente werd bespaard, een bedrag dat zal worden besteed aan het herstel van de rivier de Rio Lempa.

Hoewel het tekort op de lopende rekening in 2024 nog steeds gematigd was, bleef het bestaan. De stijging van het handelstekort werd getemperd door robuuste geldovermakingen (+2,4% in 2024 ten opzichte van 2023), lagere prijzen voor geïmporteerde grondstoffen en een hogere export van diensten, aangedreven door een bloeiende toeristische sector. Het tekort, dat wordt gefinancierd door schuldoperaties op de markt, multilaterale leningen en directe buitenlandse investeringen, zal in 2025 niet veel veranderen. Dit hangt samen met het aanhoudende herstel van de invoer en de vertraging van de uitvoer, als gevolg van de afnemende vraag vanuit de VS. De groei van de geldovermakingen zal vertragen als gevolg van een minder gunstige economische situatie in de VS en de aanscherping van het migratiebeleid. De inkomsten uit het toerisme zullen solide blijven (8,1% van het bbp in 2023), ondersteund door het uitstekende veiligheidsklimaat. De deviezenreserves zullen, ook al stijgen ze van 2,8 miljard USD in januari tot 3,5 miljard USD in december 2024, slechts drie maanden aan invoer dekken.

Verpletterende herverkiezing van president Bukele als hardliner op het gebied van criminaliteit

Nayib Bukele werd in februari 2024 herkozen na een verpletterende overwinning van 85% en een overweldigende meerderheid in het congres (54 van de 60 zetels voor zijn partij Nuevas Ideas). Het begin van zijn tweede ambtstermijn, die loopt tot 2029, stond in het teken van begrotingsconsolidatie. Zijn overwinning was te danken aan zijn harde aanpak van criminaliteit en bendes, wat hem enorme populariteit heeft opgeleverd (90% steun). Het aantal moorden daalde van 54 per 100.000 inwoners in 2018 tot 1,8 in 2024. Tegenstanders en burgerrechtenorganisaties hebben echter kritiek op de repressie, die onder meer bestaat uit het monddood maken van de pers, het opschorten van de rechten van de verdediging en onbeperkte voorlopige hechtenis. Sinds de afkondiging van de noodtoestand in maart 2022 zijn 83.000 verdachten gearresteerd, waaronder volgens ngo’s minstens 30.000 onschuldige mensen. Hiervan zijn er 8.000 weer vrijgelaten. De overweldigende meerderheid van de presidentiële partij in het congres heeft het mogelijk gemaakt om controversiële maatregelen goed te keuren, zoals de opheffing van het verbod op goudwinning (december 2024) en de afschaffing van de vereiste dat grondwetswijzigingen door twee verschillende wetgevende instanties moeten worden geratificeerd, waardoor de president de grondwet onmiddellijk kan wijzigen (februari 2025). De supermeerderheid van meer dan tweederde van de zetels die Bukele in het vorige Congres had, stelde hem al in staat zijn bondgenoten te benoemen op sleutelposities in het Hooggerechtshof en gaf hem de mogelijkheid zich kandidaat te stellen voor een tweede opeenvolgende ambtstermijn.

Op het internationale toneel zal El Salvador zijn banden met de VS, zijn belangrijkste handelspartner, in stand houden, terwijl het zich aanpast aan de aanscherping van het Amerikaanse migratiebeleid. Op grond van zijn nieuwe status als „veilig derde land“, toegekend door de nieuwe regering-Trump, staat het land de VS toe illegale migranten daarheen te deporteren, ongeacht hun nationaliteit. Bukele heeft ook aangeboden om Amerikaanse gevangenen in Salvadoraanse gevangenissen op te nemen in ruil voor financiële compensatie. De voorgestelde samenwerking zou de banden met Washington kunnen versterken en mogelijke protectionistische druk onder het presidentschap van Trump kunnen verzachten. Ten slotte zou El Salvador, zonder zijn nauwe relatie met de VS in gevaar te brengen, moeten profiteren van Chinese financiering, met name voor zijn infrastructuurprojecten.

Laatst bijgewerkt: maart 2025